Με καινοτόμες προτάσεις που εναρμονίζουν το Ελληνικό Σύνταγμα με την Ευρωπαϊκή Νομολογία και το διεθνές δίκαιο προσέγγισε ο Εισηγητής της Πλειοψηφίας και Βουλευτής Ροδόπης της Νέας Δημοκρατίας Ευριπίδης Στ. Στυλιανίδης καταθέτοντας προτάσεις, αρκετές από τις οποίες αντιμετώπισε θετικά μέρος και της Αντιπολίτευσης.
Συγκεκριμένα πρότεινε:
ΟΜΙΛΙΑ ΣΤΗ 3η ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΥΣΑΣ ΒΟΥΛΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΣΤΑ ΑΡΘΡΑ 17, 21, 24
του Δρ. Ευριπίδη Στ. Στυλιανίδη
Βουλευτή Ροδόπης Νέας Δημοκρατίας,
Εισηγητή της Πλειοψηφίας στη Συνταγματική Αναθεώρηση του 2026, Καθηγητή Συνταγματικού Δικαίου Νομικής Σχολής Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου
Κύριε Πρόεδρε,
Κυρίες και κύριοι Συνάδελφοι,
Στη σημερινή συνεδρίαση της Επιτροπής μας θα μας απασχολήσουν τρία σημαντικά άρθρα του Συντάγματος μας που θεμελιώνουν τρία σημαντικά δικαιώματα τα οποία πρέπει να μετεξελιχθούν, να θωρακιστούν ή να συμπληρωθούν στη βάση εξελίξεων και νέων αναγκών που έχουν δημιουργηθεί. Αυτά είναι το άρθρο 17 για την προστασία της Ιδιοκτησίας, το άρθρο 21 για την προστασία της Οικογένειας και το άρθρο 24 για την προστασία του Περιβάλλοντος.
Άρθρο 17 Συντάγματος : ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ
Το Σύνταγμα του 1975 κατοχυρώνει κατά τρόπο πλήρη το δικαίωμα στην ιδιοκτησία. Το άρθρο 17 παρ. 1 Σ. προβλέπει ότι η ιδιοκτησία τελεί υπό την προστασία του κράτους και θέτει τα όρια στα οποία μπορούν να ασκούνται τα δικαιώματα που απορρέουν. Παρόμοια διάταξή για την προστασία της ιδιοκτησίας ιστορικά περιείχαν και τα Επαναστατικά Συντάγματα. Η Ελλάδα κατατάσσεται στην παράδοση του φιλελεύθερου συνταγματισμού.
Α. Προστασία της περιουσίας
Παρελθόντος του χρόνου το ζήτημα που ανέκυψε στην πράξη είναι το αν στην έννοια της ιδιοκτησίας του άρθρου 17 παρ. 1 Σ περιλαμβάνονται εκτός από τα εμπράγματα και τα ενοχικά δικαιώματα, κάτι που ανατρέχει στις αρχές του 20 αιώνα.
Κατά πάγια νομολογία τα ελληνικά δικαστήρια δέχονται ότι η συνταγματική προστασία της ιδιοκτησίας που παρέχει το άρθρο 17 Σ περιορίζεται στα εμπράγματα και δεν καλύπτει τα ενοχικά δικαιώματα, δηλαδή κληρονομικά δικαιώματα, τραπεζικές καταθέσεις, μετοχές ή και τα άυλα δικαιώματα, δηλαδή τα δικαιώματα πνευματικής, βιομηχανικής και εμπορικής ιδιοκτησίας τα οποία είναι πλέον περισσότερο εκτεθειμένα λόγω των δυνατοτήτων της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Διεθνώς όμως έχει επικρατήσει μία ευρύτερη έννοια ως προς το περιεχόμενο της ιδιοκτησίας:
Το άρθρο 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ κατοχυρώνει το δικαίωμα στην περιουσία. Το ΕΔΔΑ έχει δεχθεί στη νομολογία του ότι ο όρος περιουσία που χρησιμοποιείται είναι ευρύτερος του όρου ιδιοκτησία και δεν περιλαμβάνει μόνο τα εμπράγματα δικαιώματα.
Επίσης, το άρθρο 17 παρ. 2 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΧΘΔΕΕ) προστατεύει ρητά τη διανοητική ιδιοκτησία.
Η μεταβολή των κοινωνικό-οικονομικών δεδομένων καταδεικνύει ότι ο περιορισμός της συνταγματικής προστασίας της ιδιοκτησίας στα εμπράγματα δικαιώματα δεν ανταποκρίνεται στις σύγχρονες συνθήκες.
Υπό το πρίσμα αυτό, η νομολογία των ελληνικών δικαστηρίων έχει μεταβληθεί. Αν και εξακολουθούν να δέχονται ότι το άρθρο 17 Σ προστατεύει μόνο τα εμπράγματα δικαιώματα, εντούτοις η προστασία των ενοχικών δικαιωμάτων γίνεται με αναγωγή στο άρθρο 5 παρ. 1 Σ και στο άρθρο 1 ΠΠ της ΕΣΔΑ, όπως π.χ. οι αποφάσεις ΣτΕ Ολ. 238/2015 για τα ομόλογα και ΣτΕ 3316/2014 για τους τραπεζικούς λογαριασμούς.
Για το λόγο αυτό εναρμονίζοντας τη διάταξη τόσο με τη νομολογία, όσο και με την υπερεθνική έννομη τάξη, προτείνουμε να επεκταθεί η συνταγματική κατοχύρωση του άρθρου 17 Σ και στην Προστασία της Περιουσίας, ώστε να περιλαμβάνει όλα τα περιουσιακά δικαιώματα.
Β. Αποζημίωση για περιορισμό χρήσης
Στο άρθρο 17 παρ. 2 Σ ορίζεται ότι κανείς δεν στερείται την ιδιοκτησία του παρά μόνο για δημόσια ωφέλεια και αφού προηγηθεί πλήρης αποζημίωση.
Ωστόσο, υπάρχουν περιπτώσεις επιβολής περιορισμών στην άσκηση του δικαιώματος ιδιοκτησίας για λόγους δημόσιας ωφέλειας, οι οποίοι αν και δεν συνιστούν τυπικά απαλλοτρίωση έχουν μεγάλης έντασης επιπτώσεις στην ιδιοκτησία, όπως για λόγους πολεοδομικής οργάνωσης ή προστασίας του περιβάλλοντος.
Στις περιπτώσεις αυτές ο πολίτης υφίσταται ουσιαστική αποστέρηση της ιδιοκτησίας του, για λόγους δημόσιας ωφέλειας, χωρίς όμως να του καταβάλλεται αποζημίωση, επειδή δεν υπάρχει επίσημη πράξη απαλλοτρίωσης.
Η Ελλάδα έχει καταδικαστεί επανειλημμένα από το ΕΔΔΑ σε σχετικές υποθέσεις. Στην υπόθεση «Παπαμιχαλόπουλος κατά Ελλάδας, το ΕΔΔΑ έκρινε ότι η κατάσταση που δημιουργήθηκε προκάλεσε αρκετά σοβαρές συνέπειες, ώστε να θεωρηθεί ότι υπέστησαν de facto απαλλοτρίωση κατά τρόπο ασυμβίβαστο με το δικαίωμα στην ειρηνική απόλαυση της περιουσίας τους.
Για τους λόγους αυτούς η Νέα Δημοκρατία προτείνει την εισαγωγή διάταξης στο άρθρο 17 Σ για την καταβολή αποζημίωσης σε περιπτώσεις επιβολής περιορισμού χρήσης για λόγους δημόσιας ωφέλειας, ακόμα και χωρίς απαλλοτρίωση.
Γ. Μεταφορά συντελεστή δόμησης
Ως δυναμική πολεοδομία χαρακτηρίζεται ο πολεοδομικός σχεδιασμός που αντιμετωπίζει την πόλη ως ζωντανό οργανισμό. Αντί για στατικά σχέδια, χρησιμοποιεί δεδομένα πραγματικού χρόνου, συμμετοχικό σχεδιασμό και προσαρμόσιμες στρατηγικές για το αστικό περιβάλλον με γνώμονα την ευημερία των κατοίκων.
Είναι αξιοσημείωτη η διακήρυξη των πιο διακεκριμένων Ελλήνων Επιστημόνων που διατυπώθηκε στους ΔΕΛΦΟΥΣ στις 9 Μαΐου για το ΝΟΗΜΟΝΑ ΧΩΡΙΚΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ. Πιστεύω ότι τέτοιες πρωτοβουλίες μπορούν να επηρεάσουν θετικά την τελική απόφαση του Αναθεωρητικού Συνταγματικού Νομοθέτη για την αναμόρφωση του άρθρου 24.
Η Μεταφορά Συντελεστή Δόμησης (ΜΣΔ) είναι η πολεοδομική διαδικασία μέσω της οποίας αφαιρούνται αχρησιμοποίητα δικαιώματα δόμησης από ένα ακίνητο και προστίθενται σε ένα άλλο.
Σκοπός της είναι η αποζημίωση σε είδος ιδιοκτητών ακινήτων που υφίστανται ουσιώδεις περιορισμούς της ιδιοκτησίας, όπως είναι τα διατηρητέα ή τα απαλλοτριούμενα ακίνητα π.χ. για τη δημιουργία κοινόχρηστων χώρων.
Αυτό κατέστη δυνατό επειδή με τη συνταγματική αναθεώρηση του 2001 ορίστηκε στο άρθρο 17 παρ. 2 Σ ότι επιτρέπεται η καταβολή αποζημίωσης και σε είδος υπό την προϋπόθεση ότι συναινεί ο δικαιούχος.
Το όφελος με τη ΜΣΔ είναι ότι επιτυγχάνεται η προστασία κτιρίων που εντάσσονται στην πολιτιστική κληρονομιά ή η απόκτηση κοινόχρηστων χώρων για την υλοποίηση του πολεοδομικού σχεδιασμού. Όμως, το πρόβλημα είναι ότι λειτουργεί επιβαρυντικά για την περιοχή που δέχεται τον επιπλέον συντελεστή δόμησης.
Η ΜΣΔ θεσμοθετήθηκε εκ νέου με τον ν. 4495/2017. Είχαν προηγηθεί άλλοι νόμοι, τους οποίους το Συμβούλιο της Επικρατείας επανειλημμένα έχει κρίνει αντισυνταγματικούς. Ο βασικός λόγος ήταν ότι επέτρεπαν τη μεταφορά και αξιοποίηση συντελεστή σε περιοχές που δεν είχαν προκαθοριστεί με αποτέλεσμα την υποβάθμιση του οικιστικού και φυσικού περιβάλλοντος.
Ο ν. 4495/2017 έλαβε υπόψη τα ζητήματα αυτά και προέβλεψε, ότι η δυνατότητα μεταφοράς συντελεστή δόμησης δεν γίνεται αυθαίρετα, αλλά σε ειδικές οριοθετημένες Ζώνες Υποδοχής Συντελεστή (ΖΥΣ) μέσω της Ψηφιακής Τράπεζας Γης. Έτσι, η ΜΣΔ εντάσσεται στον πολεοδομικό σχεδιασμό της περιοχής υποδοχής και τεκμηριώνεται από πολεοδομικές μελέτες.
Προτείνουμε τη θεσμοθέτηση στο άρθρο 17 Σ της δυναμικής πολεοδομίας που θα διασφαλίζει τη δυνατότητα μεταφοράς συντελεστή δόμησης.
Δ. Εγκαταλελειμμένα κτήρια
Η ραγδαία αστικοποίηση που ακολούθησε το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου προκάλεσε τη μαζική ανοικοδόμηση και τη συγκέντρωση μεγάλου πληθυσμού στις πόλεις. Η αποχώρηση κατοίκων από το κέντρο των πόλεων στα προάστια ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1980, καθώς και η συρρίκνωση της οικονομικής δραστηριότητας οδήγησαν στην εγκατάλειψη πολλών κτιρίων.
Πρόκειται για παλιά κτήρια, πολυκατοικίες ή και μονοκατοικίες που πλέον χρειάζονται παρεμβάσεις αποκατάστασης, εκσυγχρονισμού και βελτίωσης της λειτουργικότητάς τους.
Το πρόβλημα δημιουργεί το ιδιοκτησιακό καθεστώς και τα υψηλά ποσοστά συνιδιοκτησίας από φυσικά ή και νομικά πρόσωπα που καθιστά δυσχερή οποιαδήποτε προσπάθεια συνεννόησης για τη διαχείριση, τη συντήρηση ή τον εκσυγχρονισμό των κτηρίων αυτών.
• Τα εγκαταλελειμμένα κτήρια υποβαθμίζουν την κοινωνική και οικονομική ζωή, καθώς και την εικόνα της πόλης. Παράλληλα, η έλλειψη στην προσφορά κατοικίας επιτείνει τη στεγαστική κρίση.
Η Νέα Δημοκρατία προτείνει την προσθήκη διάταξης στο άρθρο 17 Σ που θα επιτρέπει την αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων κτηρίων για κοινωνικούς σκοπούς.
Άρθρο 21 Συντάγματος : ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ
Στην αναθεώρηση του 2019 επιτύχαμε στο συγκεκριμένο άρθρο 21 παρ. 1 να συνταγματοποιήσουμε το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα με την ευρεία πλειοψηφία των 190 ψήφων ως αναγνώριση της Οικογένειας που αποδείχθηκε το ανθεκτικότερο θεμέλιο της κοινωνίας και του έθνους, τόσο κατά τη διάρκεια της οικονομικής όσο και κατά τη διάρκεια της υγειονομικής κρίσης.
Η επιτυχημένη αυτή αναθεώρηση που μετεξέλιξε την προηγηθείσα νομολογία σε συνταγματικό κανόνα, απέδειξε στην πράξη ότι το Σύνταγμα δεν είναι άθροισμα ευχών, όπως ισχυρίζονται κάποιοι, αλλά κινητήριος δύναμη χρήσιμων αλλαγών και κιβωτός πολύτιμων αξιών που κρατούν όρθια την κοινωνία μας σε όλες τις εποχές, όπως η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ.
Α. Προσιτή στέγη
Επανερχόμαστε λοιπόν σήμερα στο ίδιο άρθρο 21 παρ. 4 Σ που προβλέπει την υποχρέωση του κράτους να λαμβάνει κατάλληλα μέτρα, ώστε να αποκτήσουν στέγη όσοι τη στερούνται ή στεγάζονται ανεπαρκώς.
Ο Αναθεωρημένος Ευρωπαϊκός Κοινωνικός Χάρτης, που έχει κυρωθεί και διαθέτει υπερνομοθετική ισχύ, προσφέρει ευρύτερη προστασία. Κατοχυρώνει στο άρθρο 31 την πρόσβαση σε ικανοποιητικού επιπέδου στέγαση, καθώς και προσιτό κόστος στέγασης σε όσους δεν διαθέτουν επαρκείς πόρους.
Η στέγη είναι ο χώρος που μπορεί το άτομο να αναπτύξει την προσωπικότητά του, αλλά είναι και ο χώρος της οικογενειακής ζωής. Η οικονομική κρίση όξυνε το στεγαστικό πρόβλημα που σήμερα πλέον λαμβάνει τεράστιες διαστάσεις. Χαρακτηριστικός είναι ο δείκτης υπερβολικού κόστους στέγασης της Eurostat.
Ο δείκτης αυτός μετρά το ποσοστό του πληθυσμού που ζει σε νοικοκυριά στα οποία το συνολικό κόστος στέγασης (ενοίκιο, δόση δανείου, λογαριασμοί ΔΕΚΟ) υπερβαίνει το 40% του συνολικού διαθέσιμου εισοδήματος του νοικοκυριού.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του 2025, το 26,4% των Ελλήνων δαπανά περισσότερο από το 40% του εισοδήματος του για στέγαση. Αν και το ποσοστό έχει βελτιωθεί, καθώς το 2019 ήταν στο 36,2%, εξακολουθεί να είναι το υψηλότερο, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι μόλις στο 7,7%.
Για την αντιμετώπιση της κατάστασης το κράτος έχει καταρτίσει στεγαστική πολιτική που στοχεύει στη διασφάλιση της πρόσβασης όλων των πολιτών σε αξιοπρεπή και οικονομικά προσιτή κατοικία.
Το πρόγραμμα «Σπίτι μου» προβλέπει τη χορήγηση χαμηλότοκων ή άτοκων στεγαστικών δανείων συγχρηματοδοτούμενων από το κράτος σε νέους και νεαρά ζευγάρια για την αγορά πρώτης κατοικίας.
Σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης από τους δύο κύκλους του προγράμματος «Σπίτι μου» έχουν ωφεληθεί περισσότερα από 24.000 νοικοκυριά, τα οποία απέκτησαν ιδιόκτητη στέγη και η δόση του στεγαστικού δανείου που καταβάλουν είναι ίση ή ακόμα και μικρότερη από το ενοίκιο.
Επίσης, έχει θεσπιστεί η Κοινωνική Αντιπαροχή, κατά την οποία ο δημόσιος και ο ιδιωτικός τομέας συμπράττουν για την ανέγερση νέων κατοικιών αξιοποιώντας τη μεγάλη και αδρανή ακίνητη περιουσία του Δημοσίου.
Η στεγαστική πολιτική αποσκοπεί στη μείωση του κόστους στέγασης αφενός με την επιδότηση δανείων και αφετέρου με την αύξηση της προσφοράς ακινήτων μέσω της δημιουργίας νέων κατοικιών ή την αξιοποίηση υπαρχόντων.
Η ενίσχυση της στεγαστικής πολιτικής με τη διεύρυνση της συνταγματικής διάταξης του άρθρου 21 παρ. 4, ώστε να καλύπτει και τη μέριμνα του κράτους για προσιτή στέγη δεν είναι μια ευχή, αλλά μια κατεύθυνση στον κοινό νομοθέτη να προτεραιοποιεί και να εντατικοποιεί την κρατική μέριμνα για προσιτή στέγη.
Β. Διαγενεακή δικαιοσύνη και αλληλεγγύη
Στο άρθρο 21 εντάσσεται και η Διαγενεακή Δικαιοσύνη που αναφέρεται στην ηθική και πολιτική υποχρέωση να κατανέμονται δίκαια οι ευκαιρίες, οι πόροι, και τα βάρη μεταξύ των γενεών. Πρόκειται για μια αρχή που συνδέεται άμεσα με τη βιώσιμη ανάπτυξη, τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Εξετάζει πχ. αν οι σημερινές γενιές έχουν το δικαίωμα να καταναλώνουν τους μη ανανεώσιμους πόρους ή αν οι δημόσιες πολιτικές, όπως αυτή για την αγορά κατοικίας, τις συντάξεις ή το δημόσιο χρέος, επηρεάζουν περισσότερο τους νέους σε σχέση με τους ηλικιωμένους.
Διεθνώς, παρατηρείται η τάση τα συντάγματα να δίνουν όλο και μεγαλύτερη έμφαση στον αντίκτυπο των διατάξεων τους στο μέλλον. Ειδικά μετά τη δεκαετία του 1980, τα συντάγματα άρχισαν να περιλαμβάνουν αναφορά στις μελλοντικές γενιές. Αυτό γιατί το σύνταγμα, λόγω της θεσμικής και πολιτικής σταθερότητας που προσφέρει, μπορεί να εξασφαλίσει την τήρηση συγκεκριμένων δεσμεύσεων μακροπρόθεσμα.
Η συνταγματική διάταξη, συνήθως, αναφέρεται στις μελλοντικές γενιές στο πλαίσιο της προστασίας του περιβάλλοντος, της διατήρησης των φυσικών πόρων ή της δημοσιονομικής σταθερότητας. Τα συντάγματα εντάσσουν τη διάταξη είτε στο προοίμιο (Γαλλία, Εσθονία, Λετονία, Ουγγαρία, Πολωνία) είτε και στο κυρίως σώμα του συντάγματος (Γερμανία, Ουγγαρία, Πολωνία, Σλοβακία, Σουηδία).
Ενδεικτικά, η Γερμανία ήδη από το 1994 προσέθεσε στο Θεμελιώδη Νόμο το άρθρο 20Α που ορίζει ότι το κράτος, αναγνωρίζοντας την ευθύνη έναντι των μελλοντικών γενεών, προστατεύει τα φυσικά θεμέλια της ζωής και τα ζώα στο πλαίσιο της συνταγματικής τάξης (Der Staat schützt auch in Verantwortung für die künftigen Generationen die natürlichen Lebensgrundlagen und die Tiere im Rahmen der verfassungsmäßigen Ordnung).
Αν και το άρθρο 20Α θεωρείτο απλώς συμβολικό, απέκτησε μεγάλη πρακτική σημασία μετά από την ιστορική απόφαση του Ομοσπονδιακού Συνταγματικού Δικαστηρίου (Klima-Beschluss) το 2021, η οποία έκρινε αντισυνταγματικό τον Νόμο για την Κλιματική Αλλαγή, επειδή παρέλειπε να προσδιορίσει συγκεκριμένα μέτρα για την αντιμετώπιση της.
Η Διαγενεακή Δικαιοσύνη είναι μία οριζόντια έννοια που διατρέχει ολόκληρο το Σύνταγμα και επιτάσσει να εξετάζεται η μακροπρόθεσμη επίδραση των δημόσιων πολιτικών στις επόμενες γενιές.
Για τους λόγους αυτούς προτείνουμε την εισαγωγή συνταγματικής διάταξης που θα κατοχυρώνει ότι η διαγενεακή δικαιοσύνη και αλληλεγγύη θα λαμβάνεται υπόψη κατά τον σχεδιασμό των δημοσίων πολιτικών.
Άρθρο 24 : ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ
Το άρθρο 24 υπήρξε για την εποχή του πανευρωπαϊκά και διεθνώς μια ριζοσπαστική διάταξη του Συντάγματος του 1975 που κατοχύρωσε την υποχρέωση του κράτους να προστατεύει το φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον και να λαμβάνει ιδιαίτερα προληπτικά ή κατασταλτικά μέτρα στο πλαίσιο της αρχής της αειφορίας
Α. Αναγκαιότητα ρύθμισης
Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (ΔΔΧ) στην ιστορική γνωμοδότηση που εξέδωσε στις 23 Ιουλίου 2025 υποστήριξε ότι τα κράτη έχουν υποχρέωση από το διεθνές δίκαιο να αντιμετωπίσουν την κλιματική αλλαγή.
Η αναθεώρηση του άρθρου 24 Σ επιχειρεί να επικαιροποιήσει το περιεχόμενό του απέναντι στις σύγχρονες περιβαλλοντικές προκλήσεις με στόχο μεγαλύτερη λειτουργικότητα και ανθεκτικότητα. Η ρητή συνταγματική αναγνώριση της κλιματικής αλλαγής, της αποτελεσματικής διαχείριση των υδάτινων πόρων, των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, του περιβαλλοντικού ισοζυγίου και της προστασία των ζώων, θα ενισχύσει την κατοχύρωση τους. Επιτυχία είναι να επιτευχθεί ισορροπία με άλλα προστατευόμενα από το Σύνταγμα αγαθά.
Β. Περιεχόμενο διάταξης
Τι περιεχόμενο όμως δίνουμε σε κάθε συνταγματικό όρο που χρησιμοποιείται είναι καθοριστικό.
Η κλιματική αλλαγή ευθύνεται για τη συχνότερη εμφάνιση και την πρωτοφανή ένταση ακραίων καιρικών φαινομένων. Βιώσαμε τις καταστροφικές συνέπειες του κυκλώνα Ιανού το 2020 και της κακοκαιρίας Daniel που έπληξε τη Θεσσαλία το 2023.
Ακόμα και σύγχρονα έργα υποδομής αποδεικνύονται ανεπαρκή, αν οι προδιαγραφές τους δεν προσαρμοστούν στα νέα κλιματικά δεδομένα και δε μελετήσουν σωστά την ένταση και τη συχνότητά τους.
Το Σύνταγμα οφείλει να αναφερθεί στη αποτελεσματική διαχείριση υδάτινων πόρων ώστε αυτή να καλύπτει με επάρκεια τις ανάγκες για ύδρευση, άρδευση, παραγωγή ενέργειας με τη χρήση νέων συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης, όπως πχ αυτό της έξυπνης γεωργίας
Το 2026 το ΑΙ στην παγκόσμια αγορά της γεωργίας κινεί ήδη πάνω από 4,7 δις δολάρια, έχοντας επιτύχει, όπου εφαρμόζεται 30% μείωση του νερού (AI IRRIGATION), 25% αύξηση της σοδειάς (PRECISION FARMING) και 50% μείωση των φυτοφαρμάκων (AI SPRAYING).
Η προώθηση των ΑΠΕ θα συμβάλει στην ενεργειακή μετάβαση και στην επίτευξη των στόχων για κλιματική ουδετερότητα.
Σημαντικό στοιχείο της σύγχρονης λογικής είναι το περιβαλλοντικό ισοζύγιο που συνεπάγεται ότι κάθε κρατική παρέμβαση πρέπει να αποτιμά το περιβαλλοντικό της κόστος και να προβλέπει αντισταθμιστικά μέτρα, ώστε το συνολικό αποτέλεσμα να μην οδηγεί σε καθαρή επιδείνωση.
Αναμφισβήτητα στο περιεχόμενο του συγκεκριμένου άρθρου ωρίμασαν οι συνθήκες, ώστε στην επικείμενη Αναθεώρηση να ενταχθεί και η προστασία των ζώων. Εδραιώνεται όλο και περισσότερο η άποψη ότι το Κράτος υποχρεούται να μεριμνά για την προστασία της ζωής και της βιοποικιλότητας, καθώς και για τον σεβασμό και την ευζωία των ζώων ως έμβιων και αισθανόμενων όντων. Να λαμβάνει ιδιαίτερα μέτρα για την προστασία τους από την κακοποίηση, την εγκατάλειψη, την αδικαιολόγητη θανάτωση και κάθε μορφή βάναυσης μεταχείρισης, μεριμνώντας για τις συνθήκες διαβίωσης, μεταφοράς, εκτροφής, χρήσης και προστασίας τους, καθώς και για τη διατήρηση της άγριας ζωής και των απειλούμενων ειδών.
Το Σύνταγμα μας σίγουρα ρυθμίζει αφαιρετικά αλλά διορατικά, προσδιορίζοντας όμως τις προστατευόμενες αξίες του πολιτισμού και της κοινωνίας μας. Εξάλλου, το ΕΔΔΑ με την απόφαση «Verein Klimaseniorinnen Schweiz και άλλοι κατά Ελβετίας» του 2024 έκρινε ότι οι αρνητικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής μπορούν να περιορίσουν σημαντικά την απόλαυση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως η ζωή, η υγεία ή το δικαίωμα σε ένα επαρκές βιοτικό επίπεδο.
Στόχος του Συντάγματος μας δεν είναι απλά η επιβίωση αλλα η ποιότητα ζωής.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου